Iraanse vrouwen op de fiets

In Iran is een fatwa uitgevaardigd die vrouwen verbiedt om te fietsen. Toch trekken sommige Iraanse vrouwen zich daar niets van aan. “Ik doe alles met de fiets en daar zal ik niet mee ophouden. Ik doe niets dat is verboden bij de wet.”

Fietser in noord Iran. Foto's: Sara-May Leeflang

Fietsen als vrouw in Iran is verboden. Het verbod staat niet in de wet, maar sinds afgelopen september is er een fatwa uitgesproken door de hoogste geestelijke leider ayatollah Ali Khamenei. Vrouwen in Iran mogen wel autorijden maar niet motorrijden. Dat was al bekend. Maar over fietsen was nog geen uitspraak gedaan. Tot anderhalve maand geleden toen de NGO The Guardians of Ark’s environment, de succesvolle campagne voor autovrije dinsdagen begon. Steeds meer Iraniërs sprongen deze dagen op de fiets, zo ook vrouwen.

Een fatwa is een juridisch advies in de islam en is niet bindend. De reden voor het verbod is dat fietsende vrouwen de aandacht van mannen trekken. Dit brengt de kuisheid van vrouwen in gevaar en zou de mensen in de samenleving corrumperen. Het relatief kleine vrouwelijke groepje fietsers trekt zich er echter weinig van aan. Ook omdat de gevolgen nog niet heel duidelijk zijn voor iedereen. “Is het een waarschuwing, of heb je zo een boete of procedure aan je broek hangen?”, vraagt de 30-jarige Nadine uit Mashhad zich af. Nadine fietst sinds een paar jaar met haar man Ahmad lange afstanden in Iran. Afgelopen oktober is ze met haar man en een vriend van haar woonplaats Mashhad, een belangrijke religieuze stad in het noorden van Iran, naar de Kaspische zee gefietst. Nadine is niet bang voor de politie. Ze draagt zelfs een hoofddoek met een afbeelding van fietsen erop. “Zolang ik met mijn man fiets is er niks aan de hand. De politie houdt ons niet aan. Maar ik ben ook niet bang om in mijn woonplaats alleen te fietsen. Ik doe alles met de fiets, ga naar mijn werk, doe boodschappen en daar zal ik niet mee ophouden. Het is een advies dat is uitgesproken. Ik doe niets dat is verboden bij de wet.”

Iraanse fietser bij Perspepolis

Ahmad en Nadine zijn eigenaar van een NGO dat strijdt voor milieuvriendelijkheid. Zij hebben zich sinds
afgelopen mei aangesloten bij de autovrije-dinsdag-beweging en fietsen elke dinsdag met vrienden, kennissen en gelijkgestemden door de straten van Mashhad. “We willen mensen enthousiasmeren om de fiets te pakken en de auto te laten staan. Dat doen we door met zijn allen door de straten te fietsen en te laten zien hoe leuk en makkelijk het is om te fietsen. Sinds het verbod hebben we wel besloten dat we ons minder in het centrum laten zien. Maar heel moeilijk is dat niet, want daar komen we toch niet vaak”, aldus Ahmad. Nadine en Ahmad ergeren zich aan het feit dat de media zich nu alleen richten op het verbod voor vrouwen. “Onze boodschap was een positieve boodschap: stap op de fiets. Verander het verkeer en laat de auto staan. Laten we met deze kleine stap ons gedrag milieuvriendelijker maken. Nu zijn er alleen maar negatieve berichten in buitenlandse media te vinden over het fietsverbod voor vrouwen. Iran komt daardoor weer
negatief in het nieuws, terwijl onze boodschap juist positief is: gebruik die fiets! Vooral omdat het bij de wet niet verboden is. Dus we moeten niet denken aan die negatieve kant en bang zijn voor de politie. Maar we moeten gewoon op de fiets stappen”, aldus Nadine.

Op social media zijn er sinds het verbod al veel filmpjes verschenen van Iraanse vrouwen op de fiets als protest. Zoals op de Facebook-pagina van My Stealthy Freedom, is een filmpje te zien waarin vrouwen in Iran met de fiets de straat op gaan als reactie op de fatwa. Ook op de website warmshowers.org, een website voor reizigers op de fiets, zijn vrouwelijke Iraanse fietsers te vinden. Veel vrouwen op deze websites reageren laconiek op het verbod: “gewoon door blijven fietsen” is de algemene boodschap.

Iraneze vrouw met fiets.

In de grote steden Teheran, Isfahan en Yazd is er een handjevol vrouwelijke fietsers te vinden. Als je goed oplet, komt er heel af en toe een vrouwelijke fietser voorbij. Bang zijn ze niet. Naira huurt een fiets met haar broer om de historische stad van Yazd te bezichtigen. Ze weet niet waarom het verbod op fietsen voor vrouwen er is gekomen. “We hebben geen idee waarom, het is een islamitische regel. Dat is alles wat ze hebben gezegd.” Maar zelf fietst ze niet in haar eigen stad Isfahan. “In Isfahan is teveel verkeer, dat is gevaarlijk op de fiets.”

Fatima fietst echter op een professionele mountainbike met professionele handschoenen door de stad. Echt goed Engels kan ze niet, maar goed genoeg om uit te leggen dat fietsen haar hobby is en dat ze de fiets niet zal laten staan. Toch is fietsen niet erg ingeburgerd in de Iraanse samenleving. Fashada zou graag willen fietsen maar is er niet mee opgegroeid. “Ik zou het graag willen leren, maar ik heb ook niet veel vrienden die fietsen. Ik moet iemand hebben die met me meefietst en me uitdaagt.” De autovrije fietsdagen in Mashhad en meerdere Iraanse steden spreken haar aan. “Er fietsen nu meer mensen, ik zou graag een keer met hun meefietsen.” Ook Sena benadrukt dat fietsen in Iran niet zo normaal is als in Europa. “In Iran is fietsen niet zo populair. Mensen denken vaak dat je geen auto kan betalen, een fiets heeft geen status.” Sena heeft kortgeleden zonder problemen met vrienden een tocht gefietst in het noorden van Iran.

Ahmad hoopt dat meer Iraniers het nut gaan inzien van de fiets. “We moeten het gedrag van Iraniërs veranderen. Twintig procent van het verkeer is niet nodig en zorgt voor veel milieuvervuiling. We moeten met zijn allen de fiets pakken. Dat moet de boodschap zijn: stap op de fiets! Zowel mannen als vrouwen.”

Dit artikel verscheen 11 november 2016 in Zaman Vandaag