“Chocola is emotie bij uitstek” [Verspers]

Tekst: Inger van Tuinen. Beeld: Sara-May Leeflang

Ze branden, kraken, smelten, gieten, walsen en wikkelen. ‘Chocolatemakers’  Rodney Nikkels en Enver Loke maken chocola van ‘boon tot reep’  in hun kleine chocoladefabriek in Amsterdam-Noord. Wanneer de repen klaar zijn, worden ze, op Amsterdamse wijze, bezorgd met bakfietsen. De chocolatemakers wonnen de DAM prijs 2014. De prijs voor meest duurzame onderneming van Amsterdam.

 

De chocoladefabriek van Rodney en Enver staat goed verstopt tussen rijen vol arbeiderswoningen en een paar verlaten ogende loodsen in de Vogelbuurt in Noord. Alleen de sterke geur van gebrande cacao verraadt de locatie van de fabriek. De kleine fabriekshal spreekt tot de verbeelding: op de vloer staan grote jutezakken vol cacaobonen. Ouderwetse machines staan te pruttelen en in grote bakken golven liters vloeibare chocola. Achter in de hal wordt de vloeibare massa gewalst en in tabletten gegoten. Het tafereel doet denken aan een scène uit Roald Dahls’ Charlie and the chocolate factory. En dat is volgens Enver nu juist hun drijfveer: “Chocola is emotie bij uitstek. Het heeft een verhaal.”
Het gaat hier echter niet om een sprookje, maar over de harde realiteit van de cacao industrie. Een gemonopoliseerde industrie die wordt geleid door multinationals met ‘megafabrieken’. Een industrie die bestaat uit handel tussen rijk en arm. De Chocolatemakers willen hier verandering in brengen. Ze willen alle stappen van de chocolaproductie transparant maken, vertelt Enver. “We willen een ambachtelijk product maken. Een totaal ander product dan wat nu in de schappen ligt. Dit is doelstelling nummer één. De manier waarop we dat doen is de manier waarop wij vinden dat de toekomst eruit zou moeten zien.”


Duurzaam investeren
De toekomst, die moet er wat Rodney en Enver betreft, duurzaam uit zien. Zij profileren zich overigens niet zozeer met duurzaamheid, maar vooral met het maken van ambachtelijke chocola van hoge kwaliteit. En met verhalen over hoe ze dat doen en waar ze de cacao vandaan halen. Hier hebben ze genoeg over te vertellen, want, zegt Enver; “we kunnen en willen ons met elke schakel in het productieproces bemoeien. Door deze bemoeizucht volgt het duurzaam denken en duurzaam investeren als het ware vanzelf.” Zo zijn hun machines, die op groene stroom draaien, tweedehands en gereviseerd. Machines die niet meer verkrijgbaar zijn ontwerpen Rodney en Enver zelf. Voor onderdelen en de bouw van de machines kloppen ze aan bij lokale ondernemers in Amsterdam-Noord.

Ze streven tevens naar andere lokale oplossingen zoals voor hun restafval. De cacaodoppen gaan naar De Smultuin in Waterland en worden daar gebruikt als compost voor blauwe bessen. De recyclebare wikkels van vetpapier worden door de buurtdrukkerij met biologische inkt bedrukt. En van de pallets waarop de cacaobonen binnenkomen worden voorraadkistjes gemaakt. “Anders denken en pionieren”, dat biedt oplossingen voor de toekomst, stelt Enver. “Er is geen bedrijf dat, zoals wij, twintig ton aan chocola met een bakfiets wegbrengt. Maar dat komt omdat mensen er niet over nadenken dat het kan.”

Voor het vervoer van cacaobonen, hun belangrijkste grondstof, hebben de Chocolatemakers ook een alternatief: windkracht. De cacao die zij onder andere uit de Caraïben halen wordt vervoerd met het zeilschip Tres Hombres. Rodney en Enver halen hun cacaobonen ook uit Congo en Peru. Deze kopen ze zelf, tegen een eerlijke prijs, direct bij de boeren. “Fairtrade gaat wat ons betreft over veel meer dan alleen een eerlijke prijs. Het gaat ook over hoe je de spullen van producenten afneemt. En vooral over hoe je het land achterlaat.”

“Veel land van de cacaoboeren is volledig gedegradeerd. De grote industrie heeft het land 25 jaar lang gebruikt en volledig verwoest achtergelaten. Juist daarin moet je investeren”, stelt Enver. Dit is de reden dat Chocolatemakers is aangesloten bij het BIO keurmerk. Dit keurmerk is, in tegen stelling tot de meeste andere keurmerken, bij wet geregeld. De biologische landbouw moet hierdoor aan strikte eisen voldoen die  over de hele wereld op dezelfde manier gecontroleerd worden. Door deze strenge regels ontstaat vervolgens een landbouwsysteem dat 60 tot 70 jaar meegaat in plaats van 25 jaar.

Smaak differentiatie
Een andere manier om de cacaoboeren tegemoet te komen is volgens Enver het suikergebruik verminderen. “De chocola die door de grote industrie wordt gemaakt staat strak van de suiker. Want suiker is goedkoop. Cacao zit er nauwelijks in dus logischerwijs verkopen boeren hierdoor minder bonen.” Daarom voegen de Chocolatemakers maar een minimale hoeveelheid biologische suiker toe aan hun chocola. De enige andere ingrediënten van hun repen zijn cacaobonen en een beetje cacaoboter. “Naast dat dit veel gezonder is, leren mensen weer de smaak van echte chocola kennen en leren ze het verschil proeven tussen verschillende boonsoorten”, zegt Enver.


Het is echter de vraag of mensen niet verzadigd zijn van alle fairtrade en biologische chocola. De schappen liggen er immers vol mee. Hoe onderscheiden de Chocolatemakers zich bijvoorbeeld van het eveneens Amsterdamse merk Tony Chocolonely? Enver is hier stellig over. “Tony is niet te vergelijken met onze chocola. Het wordt gemaakt door de massa-industrie en daarmee zijn hun repen niet anders dan een Verkadereep of het Albert Heijnhuismerk. De repen worden gemaakt door de fabriek van Callebaut (België) en daarmee steunen ze bestaande multinationals die ervoor zorgen dat cacaoboeren arm blijven. Dat verandert het systeem niet. De cacao wordt fairtrade ingekocht, maar in de praktijk is dit gewoon de wereldmarktprijs. Als je echt iets wilt veranderen moet je betere prijzen bieden en voor kwaliteit gaan.”

De Chocolatemakers beseffen dat het even zal duren voordat zij zichtbaar worden bij een groter publiek. “Tuurlijk kan je denken ‘Chocola is chocola’. Maar dat is hetzelfde als je zou zeggen ‘Wijn is wijn’. Mensen moeten wennen aan het idee van verschillende recepturen, smaken en bonen. Aan het feit dat chocola een natuurproduct is”, vertelt Enver. Maar dat er meer differentiatie moet komen op de economische markt is volgens hem van groot belang. En dat willen de Chocolatemakers niet bereiken door opvoeden, maar door keuze en kennis. Door mensen te verleiden met pure ambacht en het vertellen van kleine verhalen over grote kwesties.

Eerder gepubliceerd op Verspers